UNCLE, alam mo ba, may kakilala akong guro, halos buong sweldo niya, napupunta lang sa bayad utang. Ang dami raw niyang pinagkakautangan, pati sa mga 5/6. Tapos, may nakita rin akong balita, marami pa rin sa atin, halos walang ipon. Bakit kaya ganon? Hirap na nga tayo sa buhay, tapos parang mas lalo pa tayong nahihirapan mag-manage ng pera?
Naku, Juan, ‘yan ang isang malaking sakit ng ating lipunan na tinatawag na “financial illiteracy” o kakulangan sa kaalaman sa pera. Parang may pera ka nga, pero hindi mo alam kung paano ito palalaguin, paano poprotektahan, o paano i-manage. Ang presyo nito, Juan, ay napakamahal – hindi lang sa bulsa, kundi sa buong buhay natin.
Sa Pilipinas, ang problema sa financial illiteracy ay kritikal. Ayon sa Bangko Sentral ng Pilipinas o BSP, tanging 23% lamang ng mga adult na Pilipino ang may bank account at maituturing na financially literate. Ibig sabihin, tatlo sa apat na Pilipino ay nahihirapan pagdating sa pagba-budget, pag-iipon, pag-i-invest, at paggawa ng matatalinong desisyon tungkol sa kanilang pera. Ito ang nagtutulak sa marami sa kahirapan, sa matataas na interes ng utang, at sa kawalan ng access sa mas magandang financial services.
Ayon pa rin sa BSP, 37% lamang ng mga Pilipino ang may savings. At sa rehiyon ng Southeast Asia, Singapore ang nangunguna sa financial literacy kumpara sa Pilipinas na kabilang sa may pinakamababang antas. May mga nagsasabi na “diskarte” lang ang kailangan, at hindi kailangang makatapos ng pag-aaral para yumaman, ngunit ang pagkakaroon ng tamang kaalaman sa pera ay higit pa sa diskarte; ito ay pundasyon ng matatag na kinabukasan.
Ang mahal na presyo ng kakulangan sa kaalaman sa pera
Paglubog sa utang na may mataas na interes
Dahil sa kakulangan sa kaalaman, marami ang napipilitang umutang sa mga informal lenders o “loan sharks” na may napakataas na interes (tulad ng 5/6). Ang perang dapat sana ay para sa iba ay napupunta lang sa pagbabayad ng interes, na nagdudulot ng “debt trap” o paulit-ulit na pagkakautang. Gaya ng maraming guro sa pampublikong paaralan na nakakaranas ng matinding financial stress dahil dito.
Kawalan ng ipon at investment
Kung walang alam sa pag-iipon at pag-i-invest, paano ka magkakaroon ng pera para sa emergency, para sa edukasyon ng mga anak, o para sa pagreretiro? Dahil dito, nananatili tayong “sweldo-to-sweldo” at umaasa sa iba kapag may biglaang pangangailangan.
Limitadong access sa financial services
Dahil sa kakulangan sa kaalaman, marami ang hindi nakakapagbukas ng bank account, hindi nakakakuha ng murang loan sa bangko, o hindi nakakapag-invest sa mga lehitimong produkto tulad ng mutual funds o stocks. Kaya, ang pera ay nananatili sa ilalim ng unan o sa “palad” ng mga loan sharks.
Maling desisyon sa pera
Nahihirapan ang marami sa pang-araw-araw na pagba-budget, pagpili ng insurance, pagplano para sa mga layunin sa buhay. Ang bawat maling desisyon ay may kaakibat na gastusin o nawalang oportunidad.
Pagsugpo sa pag-unlad
Ang financial illiteracy ay nagtutulak sa mga pamilya sa kahirapan at humahadlang sa kanilang pag-angat sa buhay. Ito ay nakakaapekto sa ekonomiya ng bansa, lalo na sa mga vulnerable groups.
Matinding financial stress
Ang patuloy na pag-aalala sa pera ay nagdudulot ng matinding stress, anxiety, at depression, na nakakaapekto sa kalusugan at productivity.
Ano ang puwede nating gawin? Ang solusyon sa problema
Hindi kailangang manatili tayo sa dilim ng financial illiteracy. Mayroong mga paraan para labanan ito.
Edukasyon para sa lahat ng edad
Kailangan ng komprehensibong financial literacy programs na nagsisimula sa mga bata pa lang, sa mga eskwelahan. Hindi lang ito para sa mga mayayaman, kundi para sa lahat – estudyante, guro, manggagawa, magulang, at maging sa mga senior citizens. Ituro ang pagba-budget, pag-iipon, pag-iinvest, at responsableng paghiram.
Mag-aral sa praktikal na paraan
Tama, hindi lahat ay makakapag-aral nang pormal. Kaya kailangan nating magbigay ng practical skills na madaling maintindihan at magamit. Libreng online courses, seminars mula sa BSP at iba pang organisasyon, at simpleng mga tip sa pamamahala ng pera.
Isama sa kurikulum
Ang financial literacy ay dapat na isang mandatoryong bahagi ng kurikulum sa mga paaralan, mula elementarya hanggang kolehiyo. Ito ay isang basic life skill.
Gamitin ang teknolohiya
Maraming apps at online tools na makakatulong sa pagba-budget at pag-iipon. Gamitin ito. Ang social media ay puwede ring maging platform para sa pagtuturo ng financial literacy.
Maging halimbawa
Bilang magulang o nakatatanda, maging halimbawa sa pagiging responsable sa pera. Ibahagi ang iyong kaalaman at karanasan sa mga mas bata.
Ipaglaban ang kaalaman
Suportahan ang mga inisyatibo na naglalayong itaas ang financial literacy sa Pilipinas. Ipagkalat ang kaalaman.
Juan, ang kakulangan sa kaalaman sa pera ay hindi lang personal na problema; ito ay problema ng buong bansa. Ngunit hindi tayo dapat mawalan ng pag-asa. Sa tamang edukasyon at disiplina, maaari nating baguhin ang sitwasyong ito. Ang bawat Pilipinong may sapat na kaalaman sa pera ay isang hakbang tungo sa isang mas matatag, mas masagana, at mas maunlad na Pilipinas. Simulan na natin ngayon!