SA paggunita ng bansa sa ika‑165 kaarawan ng pambansang bayani na si Dr. José Rizal ngayong Hunyo 19, sinabi ni Senadora Loren Legarda na patuloy na gumagabay ang kanyang mga aral sa mga Pilipino sa panahon ng pagbabago. Para sa kanya, mahalaga pa rin ang mga aral ni Rizal tungkol sa katotohanan, edukasyon, at pagmamahal sa bayan, lalo na sa harap ng mga hamon. Paalala niya sa mga lider at mamamayan na ang pagkakaisa at pagtutulungan ang pundasyon ng pag‑unlad.
Inalala ni Legarda ang bahagi ng Noli Me Tangere, Kabanata 25 (“Sa Bahay ng Pilosopo”), kung saan nag-usap sina Crisóstomo Ibarra at Pilosopo Tasio tungkol sa pagtatayo ng paaralan. Dito ipinakita ni Ibarra ang kanyang pagmamahal sa Pilipinas at paninindigan na ang tunay na pagiging makabayan ay hindi dapat isuko sa maling kapangyarihan. Para kay Legarda, ipinapakita ng kabanata ang banggaan ng ideyalismo at realidad ng pulitika, at kung paanong ang mga reporma gaya ng edukasyon ay madalas na nahahadlangan ng nakasanayang sistema ng kapangyarihan.
“Ang tapang ni Rizal ay makikita sa kanyang paninindigan na dapat manaig ang konsensya kaysa katahimikan. Itinatanong ng kanyang buhay: ipinagtatanggol ba natin ang katotohanan sa oras na ito’y pinagdududahan, inaalagaan ba natin ang kalikasan sa oras na ito’y pinakananganib, pinapalakas ba natin ang edukasyon sa oras na ito’y pinakakailangan? Mga tanong na nananatiling tungkulin hanggang ngayon,” ani Legarda.
Dagdag pa ng senadora, ang pananaw ni Rizal sa bayan ay hindi maihihiwalay sa kultura, kalikasan, at pananagutan bilang mamamayan. Ang kanyang tala ng kaugalian ng mga Pilipino, pagmamahal sa likas na yaman, at paniniwala na ang edukasyon ang pundasyon ng kalayaan ay patuloy na nagbibigay‑inspirasyon sa Senado sa pagsusulong ng mga reporma para sa paaralan, pangangalaga ng pamana, at aksyon laban sa climate change.
Binanggit din niya na sa panahong patuloy ang gawain ng mga institusyon at hinahanap ng bansa ang katatagan, lalo pang mahalaga ang paalala ni Rizal tungkol sa konsensya at pananagutan. Para kay Legarda, ang tunay na progreso ay nakukuha kapag nakatuon ang mga lider at mamamayan sa pagkakaisa at kapakanan ng bayan.
Suportado rin ni Legarda ang mga hakbang na nagpapalaganap ng pamana ni Rizal sa ibang bansa, gaya ng digital documentation ng mga etnograpikong bagay ni Rizal sa Berlin, pagpapatibay ng Philippine Studies programs sa mga kilalang unibersidad, at ang makasaysayang paglahok ng Pilipinas bilang Guest of Honour sa Frankfurt Book Fair noong 2025. Sa mga hakbang na ito, nananatiling buhay ang tinig ni Rizal sa pandaigdigang larangan bilang sagisag ng pagkakakilanlan at talino ng Pilipino.
“Naniniwala si Rizal na ang kalayaan ay may kasamang pananagutan sa isa’t isa, sa ating mga komunidad, at sa mga susunod na henerasyon. Ang pinakamainam na parangal na maibibigay natin sa kanya ay ang mamuhay nang may layunin, at magtayo ng lipunang ang hustisya at katotohanan ay hindi maaaring isantabi,” ani Legarda.
Sa huli, nanawagan si Legarda sa mga Pilipino, lalo na sa kabataan, na isabuhay ang diwa ni Rizal sa isip at gawa. Binanggit niya na nananatiling buhay ang pamana ni Rizal sa konsensya ng mga pinipiling mamuhay nang may integridad kaysa kaginhawaan, may tapang kaysa katahimikan, at may pananagutan kaysa kawalang‑pakialam. (30)