NOONG Setyembre 11, 2025, nilagdaan ni Pangulong Ferdinand “Bongbong” Marcos Jr. ang Executive Order No. 94, na nagtatatag sa Independent Commission for Infrastructure (ICI) bilang isang ad hoc fact-finding commission na may mandato na imbestigahan ang anomalya sa mga flood control at iba pang imprastruktura sa nakaraang sampung taon.
Ang salitang ad hoc ay nangangahulugang “para sa isang partikular na layunin” — samakatuwid, ang ICI ay isang komisyon na binuo upang harapin ang isang tiyak na isyu: anomalya sa mga proyektong flood control at iba pang public infrastructure.
Ayon sa mandato, may kapangyarihan ang ICI na magsagawa ng mga angkop na pamamaraan gaya ng: pagtanggap at pagsusuri ng ebidensya, pag-imbita at pag-subpoena ng mga nasasangkot, pagkakaroon ng hearing (pagdinig), at pagrekomenda sa Department of Justice (DOJ), Office of the Ombudsman, o iba pang kinauukulang ahensya na magsampa ng kaso — criminal, civil, o administrative — kung kinakailangan.
Ang ICI ay pinamumunuan ng isang chairperson at dalawang miyembro na may integridad at kakayahan, at sinusuportahan ng isang secretariat na pinamumunuan ng isang executive director.
Sa simula, itinalaga bilang mga miyembro sina Rogelio “Babes” Singson (dating kalihim ng DPWH) at Rossana Fajardo (audit at fraud examiner mula SGV & Co.) habang si Andres Reyes Jr. (dating associate justice ng Korte Suprema) ang napili bilang tagapangulo ng komisyon.
Itinalaga din si Baguio City Mayor Benjamin Magalong bilang special adviser subalit nagbitiw nitong Setyembre 26, 2025.
Kagyat na itinalaga nitong Oktubre 13, 2025, si Rodolfo Azurin Jr. (dating hepe ng PNP) bilang special adviser ng ICI kapalit ni Mayor Magalong.
Ang pangunahing tungkulin ng ICI ay hindi basta paglilitis, kundi pagtukoy ng katotohanan at pagrekomenda ng kaso batay sa ebidensyang matibay.
Katuwang na ngayon ng ICI ang iba’t ibang institusyon kabilang ang Philippine National Police (PNP), Mayors for Good Governance, Integrated Bar of the Philippines, at Philippine Institute of Civil Engineers.
Nangako ang mga nabanggit na institusyon na makikipagtulungan sila sa ICI sa imbestigasyon at mapanagot ang mga nasa likod ng maanomalyang flood-control projects at iba pang mga proyekto
Lookout Bulletin o ILBO
Sa konteksto ng imbestigasyon, madalas ginagamit ng ICI at DOJ ang terminong Immigration Lookout Bulletin Order (ILBO).
Ito ay isang kautusan na inilalabas ng Department of Justice upang abisuhan ang Bureau of Immigration (BI) na subaybayan ang paglalakbay ng isang tao—lalo na kung may posibilidad na sila’y tatangkang umalis ng bansa upang umiwas sa proseso ng imbestigasyon o paglilitis.
Mahalagang tandaan na ang ILBO ay hindi katulad ng Hold Departure Order (HDO): ang unang ito ay hindi awtomatikong pumipigil sa isang tao na umalis ng bansa, ngunit naka-alerto ang mga immigration counters at opisyal na bantay upang mabilis na ireport kung may pagtatangkang lumipad ang nasasakdal.
Kapag inilagay ang pangalan ng isang tao sa ILBO, ito ay inilalagay sa centralized database ng BI para bantayan ang kaniyang paglabas ng bansa at iharap agad sa DOJ kung may kahina-hinalang kilos.
Bagong ILBO ng ICI, sino ang mga nakasama?
Noong Oktubre 13, 2025, nagsumite ang ICI ng kahilingan sa DOJ na maglabas ng ILBO laban sa 19 na indibidwal na naka-tag sa imbestigasyon hinggil sa anomalya sa flood control projects.
Ang mga pangalan sa hiling na ito ay sina:
- Mary Mitzi “Mitch” Cajayon‑Uy
- Arturo “Art” Atayde
- Alvin Tan
- Bong Marasigan
- Elmer de Leon
- Ed Fuentebella
- Johnny Santos
- John Mary Vianney Parago
- Alvin Mariano
- Ryan Uy
- Darryl Recio
- Nestor Venturina
- Benjie Tocol
- Romeo “Bogs” Magalong Jr.
- District Engr. Ramon Devanadera
- District Engr. Johnny Protesta Jr.
- District Engr. Aristotle Ramos
- District Engr. Michael P. Rosaria
- Engr. Angelita Garucha
Nito lamang Oktubre 15, 2025, kinumpirma ng DOJ na nilagdaan na ang ILBO para sa mga bagong pangalan at naipasok na sa sistema ng BI para subaybayan ang kanilang pagbiyahe.
Sa kabilang banda, bahagi rin ng nakaraang ILBO requests ang malalaking pangalan sa politika, tulad nina dating Speaker Ferdinand Martin Romualdez, dating Senate President Francis Escudero, Senators Joel Villanueva at Jinggoy Estrada, pati na rin sina Ramon Revilla Jr. at Nancy Binay.
Pagtutol at pagharap ni Romualdez sa mga akusasyon
Sa isang closed-door hearing ng ICI, hinarap ni dating House Speaker Ferdinand Martin Romualdez ang mga alegasyon na siya’y tumanggap ng kickback. Ang salitang “kickback” dito ay tumutukoy sa ilegal na bahagi ng kita o pera na tinatanggap bilang “bigay” kapalit ng pabor sa kontrata o proyekto.
Ayon kay Executive Director Brian Keith Hosaka, tinanong si Romualdez ng mga commissioner tungkol sa mga alegasyon na may pera siyang natanggap bilang kapalit ng mga proyekto sa imprastruktura. “He was asked, and he denied,” aniya.
Dagdag pa ni Hosaka, “Of course, we are looking into what really happened and him being the speaker, the leader of the House at that time, will be able to provide us with important information.”
At tungkol sa posibilidad na mananagot siya, paliwanag niya, “As far as role is concerned or possible liability or accountability, that is up to the commission to decide.”
Ayon sa ICI, babalikan nila si Romualdez sa panibagong hearing, pati na rin ang iba pang mambabatas na sangkot sa pagbuo ng pambansang badyet, upang linawin ang kanilang papel sa paglalaan ng pondo para sa anomalous flood control projects.
Discaya Couple: Pagharap sa ICI at mga reklamo sa buwis
Isa pang tampok sa kasalukuyang imbestigasyon ay ang contractor-couple na sina Pacifico at Cezarah Rowena Discaya. Sila’y inimbitahan sa ICI para sa pagpapatuloy ng hearing laban sa kanila kaugnay ng anomalous flood control projects.
Noong unang itinakdang petsa, Oktubre 7, 2025, humiling sila ng postponement upang matipid ang dokumentong hinihingi ng ICI. Ayon kay Hosaka: “They asked for a reset of seven days. The next hearing would be set on Oct. 15 at 2 pm.”
Dagdag pa niya:“They were asking for time for them to retrieve certain documents which the commission requested.”
Kahapon, Oktubre 15, 2025, iniulat ni ICI executive director Brian Hosaka na nag-invoke na kanilang right against self-incrimination ang mag-asawang Sarah at Curlee (nickname ng mag-asawang Discaya) at nagsabing hindi na sila dadalo sa pagdinig ng komisyon alinsunod sa advise ng kanilang abogado.
“They (the Discayas) are now saying they will no longer appear before the commission and cooperate,” sabi ni Hosaka.
Kaugnay nito, nagsampa na rin ang Bureau of Internal Revenue (BIR) ng mga reklamo sa DOJ laban sa Discaya couple at sa ilang opisyal ng isang kompanya dahil sa P7.1 bilyong buwis na hindi nabayaran para sa taong 2018 hanggang 2021
Pagsisiyasat sa ‘ghost projects’
Sa pagpapatuloy ng trabaho ng ICI, isinasagawa ang validation o pisikal na inspeksyon upang tuklasin ang tinatawag na ghost projects — mga proyekto na literal na “wala” o hindi tunay na naisakatuparan ngunit naitala sa rekord ng DPWH.
Ayon kay Public Works Secretary Vince Dizon, sa initial validation ng likas na field teams (na kasama ang Armed Forces of the Philippines at Philippine National Police), mula sa humigit-kumulang 8,000 proyekto, 421 dito ang natukoy bilang posibleng ghost projects.
Ang numerong ito ay pansamantalang batayan pa lamang dahil marami pang proyekto ang kailangang i-validate.
NItong Lunes, Oktubre 13, 2025, sinabi ni ICI special adviser at dating PNP chief Rodolfo Azurin Jr. na magsasampa ang ICI ng mas mataas sa isang dosenang kaso sa loob ng apat na linggo laban sa mga taong sangkot sa 421 pinaniniwalaang ghost o substandard flood control projects.
Sistema ng imbestigasyon sa ilalim ng ICI
May sistemang sinusunod ang ICI sa kanilang ginagawang imbestigasyon.
Paghahain ng subpoena
Ang ICI, sa bisa ng EO 94, ay may kapangyarihan magbigay ng subpoena ad testificandum (order para lumutang bilang testigo) at subpoena duces tecum (order para magdala ng dokumento).
Kung ang isang tao ay tumangging sumunod (na walang sapat na dahilan), maaari siyang patawan ng parusang administratibo, bukod pa sa posibilidad ng kriminal na pananagutan. ([Philippine Information Agency][13])
Mga saradong pagdinig (Closed‑Door hearings)
Sa kasalukuyan, ang mga pagdinig ng ICI ay isinasagawang “closed door” at hindi bukas sa publiko at hindi rin naka-livestream. Ayon kay Executive Director Hosaka, ito ay upang maiwasan ang trial by publicity — ang posibilidad na ang usapin ay mapagpalitaw ng opinyon kaysa sa ebidensiya.
Gayunpaman, may panawagan mula sa ilang sektor katulad halimbawa ni Rep. Chel Diokno ng Akbayan na gawing bukas ang mga pagdinig para sa transparency.
Pagsampa ng kaso
Matapos matuklasan ang ebidensya at testimonya, mag-iipon ang ICI ng rekomendasyon sa DOJ, Office of the Ombudsman, o iba pang ahensya para sa pagsampa ng kasong kriminal, sibil, o administratibo laban sa mga nasasangkot.
Pananagutan sa hindi pagsunod
Kung may opisyal ng gobyerno o sinumang indibidwal na tutol o magpapabigat ng proseso (halimbawa, hindi sumunod sa subpoena), maaaring harapin ang administrative disciplinary action, at posibleng kriminal na parusa depende sa taas ng kaso. May dagdag na ulat ni Lea Manto-Beltran