NAKATAKAS, simpleng nagpapahayag ng kakayahang umalpas sa awtoridad upang makaligtas sa parusa. Kapag sinabing PINATAKAS, may dagdag nang kahulugan – na sinadya ang pag-alis sa tulong ng iba. Gayon din ang NAKALUSOT at PINALUSOT. May tumulong upang maisagawa ang aksyon.
Tunay na ang wika ay sumasalamin sa mga pangyayari sa isang tiyak na panahon. Yumayaman ang bokabularyo ng alinmang wika batay sa mga pangyayaring nagaganap at pinagdaraanan ng mga tagagamit ng wikang iyon. Patunay ang mga salitang nagsilutang kamakailan kaugnay ng impeachment ni Bise Presidente Sara Duterte sa Kamara, na kasabay naman ng kudeta sa Senado. Sa loob lamang ng mahigit isang linggo (Mayo 11-19), maraming salitang narinig sa mga podcast, tv broadcast, teleradyo, at iba pang hatiran ng balita.
Nabuhay na naman sa kamalayan ng mga Pilipino ang salitang KUDETA, mula sa Pranses na COUP D’ETAT, na nangangahulugang “bigla, marahas, at puwersahang pag-agaw ng kapangyarihan ng estado” (KWF Diksiyonaryo ng Wikang Filipino). Biglang naging Senate President si Alan Peter Cayetano nang makuha ang 13 boto ng mga kapwa senador, na ang ika-13 ay walang iba kundi si Senador Bato (tinatawag ding Pebbles ng mga malabigang netizens), na hindi na nagpakita mula nang mapabalitang mayroon na siyang warrant of arrest mula sa International Criminal Court (ICC). Anim na buwang tumanggap ng suweldo (ayon sa balita ay P300,000 bawat buwan), gayong hindi nakita ni anino sa Senado sa loob ng panahong iyon. Hinagpis ng mga manggagawa, pag sila, no work no pay. Pero pag senador, no work all pay.
Si Bato ang itinuturing na “architect and chief enforcer of the drug war.” Sorry, dear ARCHITECTS, ganyan ang lenggwahe.
Pero noong Mayo 11, 2026, kumalat ang video ng matabang senador na tumatakbong paakyat sa hagdan ng senado habang may mga lalaking humahabol sa kanya. Ang nangyari pala, na hindi naipakita ng video, dalawang babaeng NBI agent ang humarang sa kanya dala ang warrant of arrest pero tinabig sila ng senador na nagkandarapa sa pagtakbo kaya nasugatan ang tatlong daliri sa kamay. Pagdating sa session hall, agad nagreklamo si Bato. Hinahanap daw siya noong hindi siya pumapasok, nang dumating naman ay hinaharangan siya.
Ang katawa-tawa at kahiya-hiya, kumalat sa buong mundo ang video ng matabang senador (sarap ng buhay, sabi nga niya, noong nagkakamatay ang karaniwang mga Pilipino dahil sa Covid 19) na kandarapa sa pag-iwas sa batas, sa pamamagitan ng CNN, Aljazeera at iba pang news outlets. Ayon nga sa netizens, LAWMAKER, LAWBREAKER.
Nang mailuklok na sa Senate Presidency si Cayetano, binigyan nito ng protective custody si Bato. Pero noong gabi ng Mayo 13, mahigit 30 warning shot laban sa law enforcers na NBI ang pinakawalan ng Office of Sergeant of Arms (OSAA). Ipinutok ito sa kisame, mabuti na lamang at waa namang napabalitang nasawing butiki o ipis.
Noong madaling-araw ng Mayo 14, tumakas, nakatakas, o pinatakas, si Bato. Hindi tumakas, hindi lumusot, hindi pinalusot, lalo nang hindi pinatakas, simpleng UMALIS lamang ito, LUMABAS ng Senado, sabi ni Cayetano, dahil malaya naman siyang makalabas-pasok habang nasa protective custody. Reklamo ni Direktor Melvin Matibag ng NBI, “hindi pwedeng hulihin, pero pwedeng patakasin.” Ngayong nasa labas na ng Senado, “he’s on his own,”hugas-kamay na sabi ni Cayetano.
Isa na siyang international fugitive (wow, ang lakas ng dating! International, pero PUGANTE pa rin), sabi ng Solicitor General na si Darlene Berberabe. Hindi kailangang manggaling sa local court, gaya ng iginigiit ng dakilang LODI ng marami, si Robinhood Padilla, ang warrant of arrest dahil “the ICC is not a foreign court but an international court created by a community of nations, including the Philippines.”
Sa lahat ng pangyayaring ito, lumulutang ang ganitong mga pananalita:
KUMANTA na si Bato. Iyon pala, inawit (ang KUMANTA ay nangangahulugang nagbulgar na ng mga lihim) ang Philippine Military Academy hymn para humingi ng saklolo sa kanyang mga mistah.
“No one is above the law.” Huwag isipin ninuman na ngayo’t mataas ang iyong katungkulan ay hindi ka na saklaw ng batas.
“I have the floor!” Giit ni Sen. Kiko Pangilinan nang biglang sumabad si Sen Robinhood habang nagsasalita ang una. Sabi naman ng maramdaming Robinhood, nasaktan ang damdamin niya sa ginawang pagsigaw ng nakatatandang senador.
Asal-kanal, ayon kay Agot Isidro. “Germs can run but can’t hide.” Ad ng Lysol.
May nangyaring drowing, sabi ng iba. Performative. Tupperware na pagmumukha. Ang galing gumawa ng spectacle.
“The Senate is under attack – was under attack!” Tungayaw ni Cayetano. “Under atat,” pagwawasto ni Michael Fajatin sa programang “Kwatro Alas.” Play of words ito, na ang ATAT ay nangangahulugang sobrang pagkasabik. Kung gayon, mas angkop sigurong sabihing OVER ATAT.
Paano NAKAALIS (sige na nga, kung ayaw n’yo ng TAKAS) ng Senado si Pebbles? May nakasaksi raw na umalis na magkasama si Pebbles at si Boy Sili pero walang makapagpapatunay na magkasama sila sa puting kotse ng huli. “Bakit, bawal bang maghitch?” Nang interbyuhin nang magkahiwalay nina Jessica Soho at Karen Davila, paiwas ang sagot ng gwapong senador. Hintayin na lang daw ang pormal na imbetigasyon. Person of interest (POI) si Boy Sili, sabi ng marami, sa paghahanap kay Bato.
Samantala, ganito naman ipinagtanggol ni Cayetano ang sarili: “Maraming hindi nagtitiwala sa akin pero ang Diyos ay nagtitiwala. Kung nagdududa kayo sa akin, nagdududa rin kayo sa demokrasya.”
Maraming kinakantahan si Loren Legarda ng ganitong awiting bayan: “Loren Loren Sinta, puno ng papaya” at “Paruparong Bukid” dahil parang paruparong lagi siyang palipad-lipad, palipat-lipat ng loyalty.
Patuloy pa ring naririnig ang ganitong mga pananalita:
Abetting a fugitive, lockdown, may nangyaring drowing paria lituhin ang mga tao, Wakwakin ang Ambassador of Jesus Christ, Obstruction of justice, gawin siyang sample, Untouchable, ginagapang, harboring a fugitive, ikanto na ‘yan, dapat nang kalusin, like a thief in the night, conspiracy, my nangyaring putukan (hindi na lang putakan), walang kagatol-gatol – hindi kumukurap.
Dagdag pa: Magre-retire na si Darna kasi hindi na kayang lunukin ang mga ginagawa ni Bato. Mas angkop ang salitang “pinaggagagawa” dahil taglay ng salitang ito ang pagkarimarim sa nakikitang mga ginagawa.
At ito pa – Ipagdasal n’yo kami. Matagal na namin kayong ipinagtirik ng kandila.
Sinisira nila ang institusyon ng senado, dinurog pa, pinulbos pa.
Makikita na maraming hiram na salitang Ingles pero manaka-naka pa ring may nasisingit na mga katutubong pahayag. Patunay kung paanong iniaangkop ng mga tagagamit ng wika ang kanilang mga pahayag upang maging salamin ng mga pangkasalukuyang pangyayari.
Maraming nawawalan na ng tiwala sa ating mga institusyon, tulad ng Senado, dahil sa ganitong mga pangyayari. Ang journalist na si Ceres Doyo ay gumamit ng isang salitang Ingles para ilarawan ang mga pangyayaring ito: IGNOMINY.
Hindi simpleng nakakahiya. SOBRANG KAHIYA-HIYA NA TAYO SA HARAP NG BUONG MUNDO.