Sin taxes

NOONG  Agosto 12, 2025, sa kolum na ito, tinalakay natin ang health finance sa Pilipinas at napagtanto natin na ang dahilan ng malaking paglawak ng health expenditure ay ang pagtaas ng koleksyon sa sin taxes. Anu-ano ang mga produktong pinapatawan ng sin tax? Magkano ang kontribusyon ng mga produktong ito sa koleksyon?

Ang mga sin taxes ay tumutukoy sa mga buwis sa mga kalakal na ang pagkonsumo ay itinuturing na may negatibong epekto sa lipunan. Sa konteksto ng Pilipinas, ang mga buwis na ito ay kinokolekta sa pagbebenta ng alak, sigarilyo, e-sigarilyo, vapor products, at sweetened beverages (matatamis na inumin). Bagaman sa maraming mga bansa, ang mga sin taxes ay matagal nang nagbibigay ng maaasahan at makabuluhang mapagkukunan ng kita, at nakatulong sa pagtataguyod ng mga layunin ng pampublikong patakaran, ang aplikasyon nito sa Pilipinas ay pahapyaw lang bago ang 2012.

Bago ang 2012, ang mga sin taxes ay itinakda sa mababang antas lamang. Noong una, ang mga ito ay mga buwis na ad valorem o base sa bahagdan ng presyo ng mga produkto.  Gayunpaman, noong 1997, dahil sa paggamit ng mga kumpanyang pangkalakalan upang mapababa ang mga presyo ng mga pabrika, ang bansa ay lumipat sa mga fixed taxes o tiyak na buwis. Sa kasamaang palad, dahil sa kawalan ng indexation, ang inflation ay nagpahina sa halaga ng naturang mga buwis. Kaya, ang bahagi ng mga koleksyon ng buwis sa kasalanan sa GDP ay bumaba mula sa 1.05% noong 1997 hanggang 0.48% noong 2011. Dahil sa bumabang sin tax rate, tumaas ang konsumo ng mga produktong may negatibong epekto sa kalusugan. Ayon sa isang pag-aaral ng World Bank, noong 2009, mas mataas ang per capita consumption ng sin products kumpara sa average ng ibang emerging economies.

Ang reporma sa sin taxes na inilunsad noong 2012 ay may ilang mga layunin, tulad ng sumusunod:

1.    Upang makalikom ng pondo para sa universal health care o UHC;

2.    Upang i-internalize ang mga gastos sa kalusugan at disincentivize ang pagkonsumo ng mga sin products;

3.    Upang baligtarin ang pagbaba ng tunay na halaga ng mga koleksyon ng sin taxes; at

4.    Upang iwasto ang pagbaluktot na dulot ng pagkakaiba-iba ng pagbubuwis sa mga imported at lokal na produkto, at mga lumang tatak (old brand)  ng sigarilyo at mga bagong tatak (new brand).

Dahil sa pagpasa ng Sin Tax Law of 2012 o ang Republic Act No. 10351, tumaas ang composite tax rate ng sin products mula sa 31.62% ng product price noong 2012 sa 53.82% noong noong 2013. Dahil sa  phased na pagtaas ng sin tax rate, umakyat ito hanggang 88.95% noong 2020. (Table 1)

Ang bagong rehimen ng pagbubuwis na ipinatupad noong 2012 ay nakatuon sa pagtatakda ng mas mataas at mas simpleng buwis sa mga produktong tabako at alcoholic beverages. Ipinatupad nito ang mga bagong buwis na ito sa isang phased na paraan sa panahon hanggang 2017, bilang tugon sa mga kahilingan mula sa industriya nang inayunan nila ang mga tax reforms. Ipinatupad din na 85% ng karagdagang kita mula sa mga buwis na ito ay nakalaan para sa UHC at 80% ng mga pondo na ito ay nakalaan naman para sa pagbibigay ng libreng pag-access sa National Health Insurance Program (NHIP) sa mga kabahayan na may mababang kita o ang 20% na pinakamahirap na kabahayan.

Ang karagdagang pagtaas sa mga buwis sa mga produktong alak at tabako ay ipinatupad noong 2018 at 2020, at idinagdag ito ng mga bagong buwis sa mga sweetened beverages o inuming may asukal, heated tobacco, at vapor products noong 2020. Ipinatupad din ang mga probisyon para sa 50% ng kita mula sa buwis sa mga sweetened beverages  at lahat ng kita mula sa buwis sa heated tobacco at vapor products ay ilaan sa UHC.

Tumaas sa P103.38 bilyon ang koleksyon ng buwis sa sin taxes noong 2013, katumbas ng 0.86% ng GDP, mula sa 0.50% noong nakaraang taon. Mula noong 2012, lumago sila ng 13.7% taun-taon kumpara sa 4.15% taun-taon mula 1997 hanggang 2012.  Mas mataas din ito  kaysa sa paglago ng  nominal GDP growth rate na 9.0%. Ang kanilang bahagdan sa GDP ay umabot sa 1.55% noong 2021 bago bumaba sa 1.12% noong 2024. Ang pagbaba ng bahagdan nito sa GDP ay dahil sa epekto ng mas mataas na presyo sa bolyum ng pagkonsumo.

Sa tatlong sin products, ang tabako at mga katulad na produkto ang nag-ambag ng pinakamataas na halaga sa koleksyon ng buwis sa kasalanan. Pagtatapos ng 2024, nag-ambag sila ng P130.6 bilyon, 44.5% ng kabuuang koleksyon. Pangalawa ang mga produktong alak, na nag-ambag ng P119.59 bilyon, 41.2% ng kabuuang halaga. Ang ikatlong ranggo ay napupunta sa mga matatamis na inumin, na nag-ambag ng P43.82 bilyon, 14.3% ng kabuuan. Gayunpaman, sa tatlo, ang mga produktong alak ang pinakamabilis na lumalaki, 13.3% taun-taon mula 2012 hanggang 2024 kumpara sa tabako at mga katulad na produkto na lumalaki ng 11.49% taun-taon. (Table 2)

Table 2. MGA KOLEKSYON NG BUWIS MULA SA SIN TAXES, 1997-2024

Ang earmarking ay ang instrumento na ginamit upang maglaan ng mga pondo mula sa mga kita na ito sa UHC. Sa kabuuang koleksyon ng sin taxes, 85% ang inilaan sa UHC o halos kalahati ng kabuuang koleksyon ng sin taxes. Ang eksepsiyon ay ang mga koleksyon ng tabako kung saan 80% lang ang nakalaan.

Sa mga pondo na earmarked o nakalaan sa UHC sa panahon ng 2014 hanggang 2024, ang pinakamataas o 94.1% ng total ay mula sa sin taxes at ang pinakamabilis na lumago sa mga tatlong pangunahing mapagkukunan.  Aabot sa 6.39% taun-taon ang paglago mula sa 2013 hanggang 2024. Ang mas maliit na halaga ay nakukuha mula sa PAGCOR at PCSO. Ang bahagi ng PAGCOR ay bumaba ng -4.68% taun-taon dahil sa pagbabawal sa online games. Ang bahagi ng PCSO ay bumaba ng -0.69% taun-taon dahil sa mas mababang kita ng korporasyon.  (Table 3)