KAMAKAILAN, may napanood akong panayam ng lupon ng mga eksperto sa video na tumatalakay sa lagay ng ekonomiya ng Pilipinas sa nakaraan at sa kasalukuyan. Isa sa mga eksperto ang naghayag kailangang ipatupad ng pamahalaan ang mapagpalawak na patakarang fiscal upang pondohan ang mga proyektong pang-imprastruktura na magbibigay daan sa pagsasagawa ng maraming negosyo na mauuwi sa mabilis ng paglaking ekonomiko.
Tanggap ko naman ang pananaw na ito kaya lang may binanggit ang nasabing eksperto na nakababahala at medyo kontrobersiyal. Maraming ekonomista ang naniniwala na ang kaulangan ng pondo ng pamahalaan ang isa sa mga dahilan kung bakit hindi maisagawa ang mga malalalawak na proyektong pang-imprastruktura. Ngunit tumanggi ang eksperto at sinabing hindi raw totoo ito dahil walang hangganan ang salapi ng pamahalaan. Ayon sa kanya, madaling utusan ng pambansang pamahalaan ang Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) na lumikha ng salapi mula reserba ng pondo nito upang magamit ng pamahalaan sa pagpopondo ng mga proyektong ekonomiko.
May ilang puna ako sa pahayag na ito. Una, totoong may kakayahan ang BSP na lumikha ng salapi sa pamamagitan ng pagpapautang nito sa mga bangkong komersiyal. Ngunit ang salaping nalilikha ay para sa buong ekonomiya sa pamamagitan ng patuloy na pagpapautang sa naunang pondong ipinautang at hindi lamang sa isang bangko komersiyal.
Ikalawa, hindi maaaring utusan ng pambansang pamahalaan ang BSP na gumawa ng salapi nang walang humpay dahil ang BSP ay isang institusyong malaya sa control ng pambansang pamahalaan. Hindi ako makapaniwala sa mga salitang binitawan ng eksperto dahil ang BSP ay itinatag ng isang batas RA 7653 noong 1993 bilang isang malayang institusyon mula sa pambansang pamahalaan upang mapatatag ang panloob at panlabas ng halaga ng PH piso. Papaano matutugunan ng BSP ang nakasaad sa RA 7653 tungo sa katatagan ng panloob na halaga ng PH piso kung walang humpay ang paglikha nito ng salapi na nauuwi sa mabilis na inflation rate na nagpapahiwatig ng kahinaan ng ating salapi.
Ikatlo, kung talagang walang hangganan ang kakayahan ng pamahalaan sa paglikha ng salapi sa pamamagitan ng BSP, bakit kinakailangan pang magtaas ng buwis ng pamahalaan, mangutang sa loob at labas ng bansa sa pamamagitan ng pag-iisyu ng mga bond, at magbenta ng mga ari-arian ng pamahalaan upang tustusan ang fiscal deficit nito? Idagdag pa rito bakit nangungutang ang pamahalaan sa Bangko Sentral ng Pilipinas? Ayon sa Section 89 ng RA 7653 pinapayagan ang BSP na magpautang sa maikling panahon sa pambansang pamahalaan hanggang sa halagang 20 porsiyento ng average na taunang kita ng pambansang pamahalaan.
Ika-apat, hindi natatakot ang eksperto sa paglobo ng fiscal deficit dahil ang deficit ng pamahalaan ay surplus daw ng pribadong sector. Tama na ang deficit ng isang sector ay surplus ng ibang sector kaya lang sa sitwasyon ng Pilipinas ang fiscal deficit ng pamahalaan ay surplus ng pribadong sector sa ibang bansa dahil nangungutang ang pamahalaan sa ibang bansa upang tustusan ang mga gugulin nito ng mga inaangkat na produkto.
Ika-lima, hindi rin daw magkahiwalay ang patakarang fiscal at patakarang pananalapi. Ngunit ayon sa RA 7653 ang BSP ay nakatuon lamang sa patakarang pananalapi sa pamamagitan ng pagkontrol sa suplay ng salapi. Kahit na ang BSP ang bangkong pinaglalagakan ng pondo ng pamahalaan kasama na ang Bureau of Treasury, ang may kapangyarihan sa paggamit at paggastos ng pondo ng pambansang pamahalaan sa BSP ay ang Department of Finance at hindi ang Bangko Sentral ng Pilipinas. Wala ring kinalaman ang pambansang pamahalaan sa pagpapalawak ng suplay ng salapi dahil malaya nga ang BSP mula sa pambansang pamahalaan.
Ang mga paniniwala ng eksperto ay mapanganib kung ang mga ito ay ipatutupad ng pamahalaan dahil ang walang humpay na pagpapalawak ng suplay ng salapi ay labag sa maingat ng pamamahala ng bangko sentral. Ito rin ang sanhi ng mabilis na pagtaas ng mga presyo ng bilihin na mauuwi sa kahinaan ng ating salapi.
Ang malawakang pagkakaroon ng fiscal deficit ng ating pamahalaan ay hindi lamang nagpapahina sa panloob at panlabas na halaga ng piso maaari din itong magpataas ng interest rate. Una, mahihirapan mangutang ang Pilipinas sa ibang bansa kung napakalawak ng fiscal deficit ng ating pamahalaan. Ito ay nagpapahiwatig na mapanganib ang magpautang sa Pilipinas dahil may potensyal na hindi mabayaran ng Pilipinas ang inutang na pondo. Upang makautang ang Pilipinas maaaring itaas ng bansang nagpapautang ang interest rate sa inuuutang ng Pilipinas upang maisama ang presyo ng panganib. Ikalawa, ang malawak na fiscal deficit ay mauuwi sa epekto ng pagsisiksikan sa bilihan ng pondo. Bunga nito, tataas din ang interest rate dahil nakikipagkompetensya ang pamahalaan sa pribadong sector sa pagkuha ng limidatong pondo sa bilihan.
Samakatuwid, dapat alamin ang lawak at lalim ng mga isasakrpisyo ng bansa sa pagpapalawak ng suplay ng salapi at pagpapalawak ng fiscal deficit. Iyan ang prinsipyong pinaniniwalaan at ipinaglalaban ng mga ekonomista.