Halaga ng piso

BAKIT nagde-depreciate ang Philippine peso? Ano ang dahilan nito? Nawawala na ba ang kinang ng ating ekonomiya dahil sa mga iskandalo at mga sandamakmak na sakuna na tumatama sa atin? Paano ang galaw nito kumpara sa mga currencies sa Asya? Ano ang kahulugan ng paggalaw na ito sa produksyon, investment at paglikha ng trabaho?

Sa kolum na ito noong   Hunyo 11, 2024, isinalaysay kung bakit gumagalaw ang exchange rate o ang palitan ng peso at US$. Ang exchange rate ay isang lever na gumagalaw para ibalanse ang paglabas at pagpasok ng mga pondo at ang paglagak at pinamumuhunan ng pera. Sa economics, ang tawag sa una ay balance of payments (BOP) at ang ikalawa ay investment-saving gap (I-S gap). Kailangang bumalik sa balanse ang mga ito para magpatuloy ang paglago ng ekonomiya at pangangalakal at maiwasan ang sobrang pagtaas ng mga presyo. Iniimpluwensiyahan ang galaw ng mga ito sa pamamagitan ng mga polisiyang interest rate at ang public sector deficit. Itinataas ng Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) ang interest rate at binabawasan ng Department of Finance (DOF) ang public sector deficit para mabalanse ang BOP at I-S gap.

Ngunit hindi lang economic variables ang nakakaapekto sa balanseng ito. Kapag nabawasan ang investor confidence, kahit na maganda ang takbo ng ekonomiya, maaaring lumaki ang BOP at I-S gap. Ito ay nangyayari kapag may matinding political crisis o kaya ay banta ng economic crisis. Kapag natakot ang mga maumuhunan, maaari nilang ilipat ang kanilang mga pondo sa kabilang bansa. Kapag nangyari ito, lumalaki ang BOP at I-S gap at nagde-depreciate ang domestic currency. Nangyari na ito sa Pilipinas noong 1984-1985 debt crisis at noong 1987 nang pumutok ang Asian financial crisis.

Kamakailan, nagkaroon ng mga hugong na may  namumuong political at economic crisis dahil sa mga iskandalo sa mga flood control projects ngayong taon. Malalaking rali at protesta ang naganap sa maraming lugar sa Pilipinas. Apektado nga ba ang exchange rate dahil dito? Tingnan natin ang mga datos.

Sa unang sampung buwan ng 2025, ika-siyam ang piso ng Pilipinas sa mga pinakamatatag na currencies sa Asya. Nag-depreciate ang piso ng 1.2% kumpara sa 1.7% na pag-appreciate ng 12 currencies sa Asya. Mas mababa ang depreciation ng piso kumpara sa Thai baht,  Malaysian ringgit, Taiwan dollar, Singapore dollar, Korean won, Chinese yuan, Japanese yen, at Hongkong dollar. Ngunit mas malakas naman siya kumpara sa Vietnamese dong, Indonesian rupiah, at Indian rupee. (Table 1)

Noong 2024, ikawalo ang Philippine peso sa listahan ng 12 currencies, hindi masyadong nagkakalayo kumpara sa ranggo niyang ika-siyam ngayong 2025.

Alalahanin natin na ang rehiyon ng Southeast Asea o ASEAN ang isa sa mga pinakamabilis na lumagong ekonomiya sa buong mundo.  Kapag ikinumpara natin ang ating sarili sa mga kapit-bansa, malalaman kung magkakaroon nga ng krisis.

Maaaring gamitin ang coefficient of variation na siyang ginagamit ng mga statistician sa pagsukat ng volatility o galaw ng mga currency kumpara sa mean o average exchange rate.

Base sa sukatang ito, ang piso ay gumagalaw kasabay ang mga malalakas na currencies sa Asya.  Ang volatility rate o antas ng paggalaw ng piso, na nasusukat ng coefficient of variation, ay 1.90%, mas mababa nang bahagya kumpara sa  2.09% na average volatility rate ng 12 currencies. Nasa ikaanim na puesto ang Pilipinas sa volatility rate. Ang mga least volatile na currencies ay HK dollar, Chinese yuan, Indonesian rupiah, Indian rupee, at Vietnamese dong samantalang ang pinaka-volatile ay ang Singapore dollar, Malaysian ringgit, Thai baht, Japanese yen, at Taiwan dollar. Ang ranggo ng Pilipinas ay tumaas mula sa pangpito noong 2024.

Ang dahilan kung bakit nasa gitna ang piso sa mga malakas at matatag na currencies sa Asya ay ang patuloy na magandang economic fundamentals ng Pilipinas. Ang balance-of-payments ay may deficit na US$3.4 bilyon noong Enero hanggang Setyembre 2025, maliit sa 1% ng GDP. Ang Gross International Reserves (GIR) ay mataas sa US$110.2 bilyon noong huling araw ng Oktubre, equivalent sa 7.4 months ng imports of goods and services. Malaki ito kumpara sa 2-3 months na sapat na, ayon sa IMF. Bumaba ang GDP growth rate nang bahagya sa 5.0% mula Enero hanggang Setyembre 2025, ngunit mas mataas ito kumpara sa projected GDP growth sa ASEAN na 4.7% . Patuloy ang pagdausdos ng inflation sa 1.6% noong unang sampung buwan, mas mababa sa 2-4% inflation target ng Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP). At mas mababa ang fiscal deficit ng National Government  noong Setyembre 2025 na 4.6% ng GDP kumpara sa  target sa buong taon na 5.3% of GDP. Dahil sa magandang fiscal performance at ang mabilis na pag-adjust ng Bangko Sentral ng Pilipinas (BSP) sa monetary settings, malakas pa rin ang investor confidence sa Pilipinas kahit na maraming mangangalakal ang nadismaya sa matinding antas ng korapsyon sa bansa. Patuloy ang pagtapyas ng BSP sa interest rates at inaasahang bibilis ang paglikha ng trabaho at paglago ng produksyon sa mga susunod na quarter.