(Una sa serye)
ITO ang gabing pinakahihintay ng maraming manunulat ng ating bansa: ang Gabi ng Parangal para sa mga nagwagi sa pinakaprestihiyosong timpalak pampanitikan sa bansa — ang Palanca Awards. Ang mga nagwagi at hurado sa naturang contest ay maagang nagtungo sa Manila Polo Club sa loob ng Forbes Park sa Makati upang makaiwas sa mabigat na daloy ng trapiko. Sa kauna-unahang pagkakataon ay idinaos dito ang Palanca Awards night. Maituturing na ring heritage site ang Manila Polo Club sapagkat itinayo pa ito noong panahon ng pananakupan ng mga Amerikano sa bansa. Kung dati-rati’y ginaganap ang Palanca Award ceremony sa The Peninsula Manila tuwing Setyembre Uno, ang anibersaryo ng kamatayan ni Don Carlos Palanca Sr., ngayo’y sa buwan na ng Nobyembre ito idinaraos.
Nasa ika-75 taon na ang naturang award-giving body. “Diamond Jubilee year na ng Palanca Awards kaya espesyal ang taong ito,” pagbabahagi ni Babes Ben, ang namamahala sa awards (sa paggabay na rin ni Nemie Bermejo, dating manager nito). Unang naggawad ng parangal ang Palanca sa kategoryang Maikling Kuwento/Short Story noong 1950 sa Quiapo, Maynila. Sinundan ito ng kategoryang Dulang May Isang Yugto/One-Act Play makalipas ang tatlong taon (1953). At ngayon nga ay nagbibigay na ito nang pagkilala sa napakaraming dyanra (genre) ng panitikan: tula/poetry, maikling kuwento/short story, sanaynay/essay, maikling kuwentong pambata/short story for children, tula para sa mga bata/poetry written for children, dulang ganap ang haba/full-length play, nobela/novel, dulang pampelikula (na sa Filipino division lamang nakabukas), at ang kabataan essay (sa parehong English at Filipino; na ibinibigay ng Palanca ang paksang susulatin).
Hindi rin nakaligtaan ng Palanca Awards ang mga sulatin sa rehiyon. Binuksan nito ang kategoryang short story sa wikang rehiyonal (regional languages) gaya ng Cebuano, Ilocano, at Hiligaynon. Bagama’t hindi nakabukas sa iba pang kategoriya ng Palanca Awards ang tatlong wikang rehiyonal, kapuri-puri rin na taon-taon ay itinataguyod nito at isinusulong ang panitikan ng maikling kuwento. May panahon din na nagbukas ang Palanca ng kategorya para sa Teleplay/Dulang Pantelebisyon at Futuristic Fiction (sa parehong Filipino at English). Pero hindi na ipinagpatuloy pa ang dalawang kategoryang nabanggit dahil kakaunti lamang ang nakapagsa-submit dito.
Ilang ulit nang inihalintulad sa Pulitzer Prize ng Amerika ang Palanca Awards. Ito kasi ang pinakamatagal nang literary contest sa bansa. At ito rin ang sinasabing ‘most prestigious.’ Nagsisinungaling ang manunulat na magsasabing hindi siya nangarap makasungkit ng Palanca sa kanyang writing life. Kahit ang mga broadcast journalists na sina Atom Araullo at Jeff Canoy ay sumungkit na rin ng Palanca para sa kanilang mga sanaysay sa Ingles noong mga nagdaang taon.
Ngayong taong ito, may kabuuang 2,359 ang entries sa Palanca sa iba’t ibang kategorya at dibisyon. Sa bilang ng mga sumali, 54 manunulat ang nakasungkit ng Palanca. Mas nakahihigit ang baguhan o first-time winners sa mga nanalo: 36 winners! Siyempre, nandiyan pa rin ang mga beteranong manunulat (may 18 former winners ang muling nanalo). Dito sa Palanca, beterano ka mang manunulat o baguhan pa lang, pantay-pantay lamang ang tsansang manalo. Marami ring beteranong manunulat ang napapataob ng baguhan. Sabi ng ng isang kakilala ko, “basta’t sali lang nang sali sa Palanca, malay mo it’s your time to shine na pala!”
Ayon kay Dang Cecilio-Palanca ng Palanca Foundation, sa kanyang taunang report na iniuulat sa Gabi ng Palanca, ang pinakabatang nagwagi ngayong taon ito ay edad 15 (para sa kategoryang ‘Kabataan Essay’). Sa mga adults naman, may dalawang nanalong lampas sa 60 ang edad: ang grief counselor at dating newspaper columnist na si Cathy Sanchez Babao (second prize sa English essay) at ang Palanca Hall of Famer na si Rody Vera (second prize sa Dulang Pampelikula). Patunay ito ng halinang taglay ng Palanca Awards sa sino mang nabiyayaan ng talento ng pagsulat. At walang pinipiling gulang ang pagsali at pananalo.
At dahil nga nagdaraos ng Diamond Jubilee ang Palanca Awards, nagbukas ang programa sa isang audio-visual presentation (AVP) na pinamagatang ‘A Legacy of Literary Excellence: 75 Years of the Carlos Palanca Memorial Awards for Literature.’ Muli naming nakilala ang tao kung saan ipinangalan ang naturang award – ang negosyanteng si Carlos Palanca Sr. na nagtatag ng kompanyang La Tondena. Siyempre, hindi maaaring hindi banggitin ang La Tondena, ang kompaya ng alak na naging sponsor o tagatangkilik ng naturang kumpetisyon sa matagal na panahon. Ang manunulat na si Butch Dalisay ay minsan nang nagsabing nagdudulot ng ‘pagkalango’ ang pananalo ng Palanca: intoxication from the spirit of winning; intoxication (literally) from the spirit of wine — na sadyang buong gabing isinisilbi sa gabi ng awarding. Ang isang manunulat na nanalo ng Palanca sa kauna-unahang pagkakataon ay parang nakatuntong sa ulap. Ganu’n ang pakiramdam ko nang una akong manalo ng Palanca noong taong 1994.
Nagkaroon din nang pagbasa ng mga nagwaging tula sa Poetry Written for Children o Tula Para sa mga Bata. Sa kategoryang ‘Tula’ o ‘Poetry’, pambata man o pang-nakatatanda, karaniwa’y isang koleksiyon ng tula ang isinusumite. Maaaring kalipunan ito ng sampung tula (o higit pa) sa ilalim ng isang pamagat. At dapat ay cohesive ang kalipunang ito na umiikot sa isang napiling paksa. Mula sa koleksiyon ng nagwaging tula ni Christopher Rosales na pinamagatang ‘Minatamis na Taludtod’ (Unang Gantimpala sa ‘Tula para sa mga Bata’), binasa ito ng makata at gurong si Michael Coroza. Kay husay nang naging pagbigkas ni Coroza! Tunay na nabigyang-buhay ang tatlong tula mula sa koleksiyon.
Ang Adarna House publisher, Raya School administrator, at TOWNS awardee naman na si Ani Rosa Almario ang bumigkas ng mga taludtod mula sa nagwaging ‘Poetry for Children’ (sa English). Mula ito sa koleksiyon ng mga tula ni Cyne Jarvis Zarceno na pinamagatang ‘All The Worlds I Know.’ Hindi kataka-takang mahusay rin ang pagbigkas ni Ani Almario sa tatlong tulang napili. Ang makata at National Artist for Literature na si Virgilio Almario lang naman ang kanyang ama.
Isa sa mga hurado na nakita kong nandoon ay ang publisher ng The Manila Times at dating chairman ng National Book Development Board (NBDB) na si Dante ‘Klink’ Ang. Ito ang unang pagkakataon na siya ay naanyayahang maging hurado sa English essay sa naturang literary competition. Ayon sa kanya, siya’y lubos na nag-enjoy sa pagbabasa ng mga lahok, at proud daw siya sa kanilang mga napiling winners. “Umabot yata sa 220 ang lahok sa English essay!” pagbabahagi niya. Si Klink Ang ang kasalukuyang tagapangulo ng Commission on Filipinos Overseas (CFO) matapos ang kanyang masinop na panunungkulan sa NBDB. Sabi ko sa kanya, na-miss namin ang presensiya niya sa katatapos na Frankfurt Book Fair sa Germany, kung saan ay naging delegado siya noong nagdaang taon.
(May karugtong)